terça-feira, novembro 28, 2006

NA BU PALMU


Na bu palmu di mon
nha distinu skribidu
na masan di bu orta
serpenti sikidu na porta

tris riu ku na lagua mansu
pa bulanha di bu dedu
nsomba-nsonbadu

bemba di saudadi ku sikidu
maron di djiba ta badja tchintchin
na tchikinidura di bu garasa

Na bu palmu di mon kaminhu
singadura di seu ku tingi lundju
strelas mansebu ta sai sardia
na sara-noiba di lunga badjuda
flur di lalu-kaminhu...

na kada palmu kantiga di nha pasu
kantu frontera dja ku n kamba
djidiu ami i sidadon di mundu
ora ku n na kanta bu nomi
(taibas tchapadu ku kordon di bu tadju)
n ta toka dondon nuven nkanta

ami i sidadon di mundu
na kada tchalasiada di dinoti
n ta furta sunhu di manduragada


(09.07.05)
Ndongle Akudeta

Ouvir http://www.hi5.com/friend/video/displayViewVideo.do?videoId=3425665&ownerId=9874763

segunda-feira, novembro 27, 2006

de repente



De repente vejo
a morte patenteada
na soleira da porta

caixa de correio

recheada de visões

e alucinações

ininterruptas

sou inabalavel

mente

insubmisso

perante sonhos


sou eternamente rejeitado

na esquina da rua

para além da vida


construo barcos

com o pó de sílabas

para a inauguração

da rota experimental

do acaso


já casei com o tempo

e não peço desculpa ao vento

pelo celibato

(isso sim no papel

concebido por interesses do notário)

não deixo impressões em material nenhum

vou-me embora aconchegado no manto da palavra

e exijo um funeral no pico dorsal do vento maestro

Add Image
HO Carvalho

27.11.06

00:29

quarta-feira, novembro 22, 2006

Parabéns

Djambadon está de parabéns

e todos os seus amigos bloggers e leitores

Um ano cheio de energia e inspiração

de liberdade de opinião e de Criatividade


Djambadon agradece aos que fizeram com que este espaço seja um veículo de entretenimento e de reflexão de expressão do laivo de sentimento nacional do que nos norteia no vasto leque linguístico-cultural guineense, fazendo pairar, na linha da interacção entre gerações, o ensejo de alicerçar uma sólida pedra para a reformulação dos traços identitários da literatura do saber guineense na sua dimensão pluricêntrica.
E o tantam mandou uma manga de mantenha para todos os filhos e amigos da Guiné! Anumbara!

O Editor

domingo, novembro 19, 2006

No findji segu tudu no totoli


No findji segu tudu no totoli
no na mopi padja seku pa leteti
pa ka manhoka puntanu kaminhu
Alanu sikidu na pidi simola na porta di igresia

Staka na sumiadu na tchon pa tapada
pintchadur di lenha na fugon sin brasa...
bixa di pis na markadu ku lata di sardinha
disna di ontordia pasadu di noti na taliu
anos tudu i kornabifi buluradu na pakoti di Pam
Kasabi di baka produzidu pa alimenta mundu

Anos i kasisa ku bin kumpanha tchur di Nghala
na kada banda ku tisidu na tear no mantenha tip iar
no na ndjita ku bingala pa tchiga NTULA
kontatchur ka topi silin ku fadi sineta
ninguin pa bai fera ka ten - rekadu maina
bumbulum rodja mukur
ai manganas na nha kankra manhoti djopoti!

Mininus panha apolo bas di sombra di polon
Aboplo kamba mar di Uno sin pera Unal
Manhoka tchiga ku bon kombersa di djiresa
Santchu disi di po ku si tudu tulesa
Segus di bardadi tchuli dedu kuma kaminhu i pali
kuma na sukuru ku udju di fonti ta iabri pa iagu gustus soronda

No pupa bibo
no karga alma ku ka bibu no sintanda na baranda
kikia kuma kuiiuu
pa disgrasia gasidjanta moransa ku matansa
no distindi stera di tchur no tchora no kasabi paki anos i kasisa
si dun di un udju kuma lungha kai sol tchon purmer ka no djusia
no ruma no mbludju no pui na skina di strada te pa oki kandonga intchi
No nkunha na tapada di sol no djunpini bisinhansa
ku udju regilidu no rapada

01.05.04 02:40

segunda-feira, novembro 06, 2006

terça-feira, outubro 03, 2006

Imperfeição (Vicivs)



quem me beliscar as chagas
as minhas costas chicotear
o meu desconforto endireitar
e as turbulentas cócegas amansar
quem?

permanente
infecção
carente
de enfermeiro

no leito
da perfeição
manuseio
do ferreiro

experimentando em maço
amassando-me em pedaços
atrapalho o que faço em passos
e desfaço-me
no espaço

aclamo-vos ó hino clemente
libertando-me
deste meu ser cretino
cá tenho a correcta chibata
quem quer me chicotear
veementemente

Adão Quadé
Viseu, Sábado, 27.01.2001

sábado, setembro 23, 2006

Basora di midju



midju di ntudju
ki roson
pa amanha
- ma diparmanha

si arus di suta
bin ka ten na benten
fiansa-di-naris-di-gatu
i na bo - mbombo!

rasta basora
te na kosta
[1]
i sin k' n ta ngosta
mposta ka bu kuda

rafinka

na turpesa
bu disdangu

badjudesa

tudu mpustur
k' n na mpustur
i sin ki ta melan - katchur
[2]

n na sita kum'bo[3]
na kumbu di polon
diparmanha sedu
bas di serenu

n na mundu' farinha
pa simola
[4]
o pa papa pa panga

pa roson

o pa kubamba
si bu seta


N.A. - Kunfentu 2001
Lisboa-Viseu



[1] Uma metáfora e jogo de palavras e sentidos. "Rasta" tranças com longos cabelos postiços. Ou melhor, "larga kabelo te na kosta suma basora di midju"
[2]Ami ki katchur; nha katchurndadi. Asin ki ta melan na nha katchurndadi. Apesar de ser "katchur", o sujeito poético deseja uma "badjuda" reservada e modesta e que saiba "rafinka na turpesa", afastando-se de todas as manifestações e ambições que a "badjudesa" no seu meio proporciona.
[3]Ku bo (port. contigo)
[4] mundu [verbo inf. + 2ªp.s. u >(b)u]...comprimir com a mão. Confeccionar. Afarinhar-te; fazer-te farinha para dar em esmola. Simola aqui também é um verbo no infinitivo.


o sulco da paixão
elevado ao púlpito

do coração

desconcerta-se
apito da razão
arbitrária

torneio da loucura

almas
em procura
põe-se a preço de vaca

sono apunhalado
com uma faca


01.09.05
Adão Quadé


a sinceridade máxima
perece só quando
perdemos a noção
da integridade espiritual

deito-me sempre em horizontal
e acordo em transversa
lcom tronco
pendurado na lua

com a conivência de um fio
de cabelo
içado pela grua

em cada noite perco
um centímetro
no espaço

sonho a voar
com as asas
do calcanhar


01.09.05
Adão Quadé

terça-feira, setembro 19, 2006

Soneto



N misti ngabau na Kriol si bu na seta
Lingu mas romantis ki n kunsi
Paki bridju di bu rostu ...sol dal teta
Djamburera di nha noti ku na nansi

Pa n falau... n mistiu dja gos ka ten
N djurmenta ba dja kuma nunka mas
Ma kil bu udju ta dan gana di tcheben
Ku ta keman nha pitu di mampatas

Na djustu di firianta korson
N gasta sola di nha bikera
Uagan djelu na pitu ason

Ku tcheru suabi di bu suris
Pa arnoba fiansa di ka disispera
Sikidu bas di pe di sibi ku nha totis

Abril 2003
Ndongle Akudeta

segunda-feira, setembro 18, 2006

Tchom bu nganan


Dedicada a "Bambaran di Padidas"
Para a minha amiga Antu "udju di bilas"




n duspidu banda
n sindjidu basan
n maradu sindjidura
n lalu na kandja

bus na kabelu
djaldjali fadjan
kordon i midjidura
kikil-kilin di kaskabelu

n kortadu kasaku
na ris di ndibidi
kustumu iebadu
ratin badjudesa

tchon bu nganan
anel na dedu - sadjo...

mame bu iaran
paki n pustema
bu roban gustu

nha purbitu
nmerma
alin n nhani
dusgustu

31/08/00
Ndongle Akudeta

quarta-feira, setembro 13, 2006

Mutilação genital feminino



Mutilação genital feminina
Criado em 01 de Agosto 2002

Combater a excisão, mantendo o fanado
Sinin Mira Nassiquê luta contra a MGF na Guiné-Bissau


por: Sofia Branco


A Sinin Mira Nassiquê é uma organização não-governamental (ONG) guineense que se dedica ao combate contra a MGF. Para tal, criou um projecto que tenta convencer as pessoas de que a prática é um problema de saúde pública. Tendo em conta a importância da fertilidade e da maternidade em África, a associação preocupa-se em demonstrar as consequências graves que a MGF pode implicar para a saúde das mulheres e dos seus bebés.

Optando por não defender o fim do fanado, ritual ancestral completamente enraizado em determinadas comunidades, a Sinin Mira Nassiquê criou, ao contrário, um "fanado alternativo", que inclui todos os pormenores da cerimónia tradicional, excluindo a mutilação genital. As duas iniciativas realizadas até agora pela ONG não tiveram uma adesão muito forte, mas neste caso todos os números contam.
O primeiro "fanado alternativo", realizado em 1996, recebeu 55 meninas, que se juntaram para ouvir falar sobre o respeito pelos mais velhos, normas de conduta social, cuidados de higiene corporal e doenças. Ao mesmo tempo, aprenderam a bordar, a dançar e as regras do casamento. Tudo assuntos abordados num fanado tradicional. No ano passado, o "fanado alternativo" atraiu 33 meninas.
Durante as cerimónias, a Sinin Mira Nassiquê aproveita para falar dos direitos das crianças com as próprias crianças.Esta abordagem é considerada pela Sinin Mira Nassiquê como a única porta de entrada num universo ritualístico milenar, enraizado na comunidade e que é legado de mães para filhas. "Temos consciência que estamos a criar um grupo de exclusão", afirmou a portuguesa Paula da Costa, da Sinin Mira Nassiquê, quando esteve em Lisboa para apresentar o projecto e falar da MGF, a 15 de Maio passado.
Nessa altura, Paula da Costa e a guineense Augusta Mendonça, também da Sinin Mira Nassiquê, mostraram um vídeo da mutilação genital de uma criança (que aparentava ter apenas três ou quatro anos de idade) no Mali, antes de abordarem o tema. Nele, a menina era segurada à força pelas mãos de vários adultos, enquanto o excisador (no caso do Mali um homem) lhe cortava o clítoris, atirando os pedaços para o chão como se de desperdício se tratasse.
Nessa altura, as duas responsáveis da organização invocaram a possibilidade de a MGF ser praticada em Portugal, mas realçaram não ter provas concretas. Sobre o que acontece na barraca colocada no meio do mato ninguém fala, é "um segredo muito bem guardado", explicou à data Augusta Mendonça. Guineense e excisada aos dez anos de idade, a própria recusou-se a contar ao PUBLICO.PT o que lhe aconteceu no fanado, limitando-se a dizer "que é difícil falar sobre isso".Outra das preocupações da Sinin Mira Nassiquê passa pela reintegração das fanatecas. Isto porque, na Guiné, "as excisadoras são uma profissão como outra qualquer, com algo de sagrado e misterioso, com muita credibilidade junto da comunidade local", realça Paula da Costa. Muitas das fanatecas são parteiras ao mesmo tempo, "têm conhecimentos de medicina tradicional e muito poder dentro da comunidade".
Para lidar com esta situação, a organização está a tentar perceber os interesses das excisadoras, de forma a reconvertê-las social e economicamente, já que "elas recebem dinheiro por cabeça e géneros depois" de consumada a excisão.
Algumas fanatecas já vieram ter com a Sinin Mira Nassiquê para dizerem que não concordam com a prática e, actualmente, "dão a cara e a voz" contra a excisão. Até agora, a organização já recenseou 33 fanatecas.Formada em 1996 por um grupo de mulheres guineenses, na maioria muçulmanas, Sinin Mira Nassiquê quer dizer "olhar para a frente, olhar o futuro", explicou Paula da Costa que, há 20 anos, quando visitou a Guiné, se tornou numa das primeiras pessoas a manifestarem-se publicamente contra a excisão. A prática "mexeu" com ela e, duas décadas depois, voltou à Guiné "para fechar o círculo".
Nas suas estadias em países onde a MGF é praticada, nomeadamente na Guiné-Bissau e no Chade, o presidente da AMI, Fernando Nobre, apercebeu-se da "importância crucial" da prática no seio da comunidade. "Os rapazes e as raparigas que não passam pelo ritual são rejeitados. Existe uma noção de comunidade extremamente forte. Ser rejeitado é estar morto, fica-se desprotegido no seio da sociedade".
Na opinião de Fernando Nobre, rituais como o fanado guineense, "de origens imemoriais", foram "consubstanciados" pela ideia de um domínio do homem sobre a mulher. Para reverter estes fenómenos, é preciso "formação e educação, sensibilizar a juventude para os riscos dessas práticas para as mulheres". O presidente da AMI acredita que a MGF "acabará por desaparecer, mercê do protesto que as mulheres dos países onde ela é praticada, a pouco e pouco, ousarão fazer". O desaparecimento da prática resultará da "pressão das próprias mulheres" e não de "pressões externas". Na sua opinião, num "mundo cada vez mais homogeneizado e globalizante", a importância de afirmar a pertença a um determinado grupo tende a diluir-se.

picapau rafinka


turpesa i pa rafinka
pardos no disa tropesa

n guli dja dimás
pabia n ta kala ba
mansesa ntindidu pa tulesa

n findji tulu pa ka rema
ma riu fundu
maron ta rebela

galinha na sangra...
kaminhu lundju

Paulino Cabral
12. Setembro
Lisboa 2006

sábado, setembro 09, 2006

Para ti da tabanca


É para ti da tabancalivre e esbelta
de corpo e alma entregue à natureza
que eu canto este poema

Para ti mulher simples
de espírito puro sem ambição
corpo esbelto sem complexo
seios soltos ao longo do peito
pés marcados pelo sacrifício
braços torturados
mãos entregues ao ritmo das enxadas
que cantam a verdade no tempo das chuvas

Para ti, de olhos esperançosos no que semearás
na beleza com que pintarás
e florirás terra fecunda
é por respeitar a vida
que eu te canto
porque em ti tudo é vida!

Ytchyana, In Momentos Primeiros da Construção